‘Investeerders zien kansen in duurzame warmte’

Olivier Delpon De Vaux - Asper Investment Management

Door Olivier Delpon de Vaux (Asper Investment Management) 

Het CO2-vrij maken van de warmtesector is absoluut noodzakelijk om de CO2-reductiedoelstellingen in Europa te halen. Zweden loopt hierbij ver voorop, omdat 80% van de warmte afkomstig is van lokaal geproduceerde biomassa. Andere Europese landen kunnen lering trekken uit het Zweedse voorbeeld. Het gebruik van lokale bronnen en warmtenetten kan helpen de verwarmingssector CO2-arm te maken. Institutionele beleggers zijn geïnteresseerd hierin te investeren.

Sector verantwoordelijk voor 40% Europese CO2-uitstoot

In een poging om het energieverbruik in Europa CO2-arm te maken, blijven verwarming en koeling duidelijk achter bij de sectoren elektriciteits-productie en -transport. De verwarmings- en koelsector vertegenwoordigt 50% van het totale energieverbruik in Europa, 75% van zijn primaire energie afkomstig van fossiele brandstoffen. Opvallend is dat we nog steeds bijna 500 miljoen vaten olie per jaar verbranden om onze gebouwen te verwarmen, en maar liefst 60% van het jaarlijkse aardgasverbruik in Europa wordt gebruikt voor verwarming en koeling. Als gevolg hiervan is deze sector verantwoordelijk voor ongeveer 40% van de Europese CO2-uitstoot. In vergelijking met stroomopwekking heeft het echter aanzienlijk minder aandacht gekregen van beleidsmakers of institutionele beleggers.

Investeerders drijvende kracht achter energietransitie

Institutionele investeerders zijn een essentiële drijvende kracht geworden voor de financiering van CO2-arme energieopwekking, met meer dan € 40 miljard aan aandelen die in het afgelopen decennium zijn geïnvesteerd in Europese duurzame productiecapaciteit. Verzwakt door de financiële crisis en vaak overbelast, zouden nutsbedrijven nooit het nodige kapitaal hebben gehad om deze bedragen alleen te dragen. Maar het kostte tijd en moeite om de bron van institutioneel kapitaal aan te trekken.

Weinig investeringen in warmte

Toen de EU haar doelstelling voor 2020 in 2007 vaststelde, was hernieuwbare energie nog een kleine subsector met onduidelijke vooruitzichten. Pas toen wind en zon ‘mainstream’ belegbare activaklassen werden, namen de investeringsvolumes aanzienlijk toe. Ter vergelijking: er zijn maar weinig investeringen in warmte. Dat komt vooral omdat er weinig over wordt gesproken. Naar onze mening is de belangrijkste reden voor deze beperkte focus dat warmte een aanzienlijk moeilijkere sector is om CO2-arm te maken, waardoor beleidsmakers (en dus investeerders) zich tot nu toe elders hebben geconcentreerd.

Bron: Asper Investment Management research

Schaalvoordelen moeilijk te bereiken

Waarom is het moeilijker? Ten eerste is er geen overduidelijke, goedkope en hernieuwbare energiebron om warmte te produceren, zoals wind- of zonne-energie in de energiesector. Het potentieel voor biomassa in Europa buiten Scandinavië is zeer beperkt en grootschalige geothermische energie is tot op heden beperkt gebleven tot moeilijk bereikbare diepten. Het is ons duidelijk dat het CO2-vrij maken van warmte alleen kan worden bereikt door een verscheidenheid aan verschillende technologieën, aangepast aan de specifieke kenmerken van elke regio. Daarom zullen de schaalvoordelen die te zien zijn in wind en zon moeilijker te bereiken zijn. Dit zal de overgang vertragen en de investeringsmogelijkheden minder gangbaar.

Kleinschaligheid schrikt belegger af

Ten tweede zijn institutionele beleggers afgeschrikt door de fragmentatie, kleinschaligheid en diversiteit van investeringsmogelijkheden. In heel Europa wordt meer dan 90% van de verwarming en koeling geproduceerd door kleinere, gedecentraliseerde activa voor warmteproductie, zoals individuele gasketels, elektrische radiatoren of kleinschalige warmtepompen. Deze activa zijn meestal eigendom van particulieren of zeer kleine entiteiten (bijvoorbeeld een flatgebouw of een kantoorgebouw) en hun kosten vallen aanzienlijk onder de minimumdrempel die nodig is om lage kapitaalkosten aan te trekken. Groot-Brittannië is een typisch voorbeeld hiervan met 26 miljoen gasketels geïnstalleerd in een land met 27 miljoen huishoudens.

Tot slot, maar zeker zo belangrijk: warmte is zichtbaarder voor de eindverbruiker dan de energieopwekking in afgelegen gebieden. Warmte komt niet via distributienetwerken maar rechtstreeks in de huizen van de mensen. Hierdoor is warmte veel persoonlijker voor eindgebruikers en daarom kwetsbaarder voor de lokale politiek, waardoor verandering vaak moeilijker wordt.

Méér over D2Grids


D2Grids is een project dat de 5e generatie stadsverwarmings- en koelingsnetwerken (5G DHC) in heel Europa moet opschalen. Als eerste bij de vijf proeflocaties: BrunssumParijs-SaclayBochum, Glasgow en Nottingham. Maar ook bijvoorbeeld in Vlaanderen. D2Gids (afkorting voor ‘demand driven grids’) is een project van Interreg NWE, gecoördineerd door Mijnwater.


Beleidsimpulsen voor schone verwarming en koeling

Tegelijk zien we echter ook enkele bemoedigende signalen waaruit blijkt dat het CO2-arm maken van warmte op het punt staat te versnellen. Op het gebied van beleid is een duidelijke verschuiving zichtbaar. De EU heeft in 2016 een strategie voor verwarming en koeling voorgesteld waarin het belang van het CO2-arm maken van de sector werd erkend. Daarbij werd voorgesteld om de EU-steun bij deze inspanning te vergroten. Sommige individuele landen hebben ook hun eigen ambitieuze doelen gesteld om de CO2-reductiedoelstellingen te halen. Nederland bijvoorbeeld wil dat alle huishoudens in 2050 onafhankelijk zijn van aardgas, terwijl op dit moment nog 96% van de Nederlandse huishoudens door gas worden verwarmd. Denemarken streeft ernaar om fossiele brandstoffen in 2050 volledig uit al zijn energiesectoren te elimineren. Italië publiceerde ook een strategisch energieplan voor 2030 met een hernieuwde impuls voor schone verwarming en koeling.

Geo-thermische warmte: van oneconomisch naar ultra-competitief

Maar het implementeren van beleid zal tijd kosten. Nieuwe technologie is nodig, en op dit vlak valt goed nieuws te melden. Met diepboortechnologie die wordt geïmporteerd uit de olie- en gassector, kunnen we bijvoorbeeld gebruikmaken van pools van geothermische warmte die voorheen oneconomisch waren. Met een zeer beperkte opex (alle terugkerende kosten, red.) en afnemende capex  (de ontwikkelkosten ofwel investeringen, red.) zou deze technologie de deuren kunnen openen van ultra-competitieve oplossingen op nieuwe markten. Als het volwassen wordt, kan geothermische warmte het equivalent van wind en zonne-energie worden voor het verwarmen van onze huizen in sommige markten.

Nieuwe technologieën schudden sector wakker

Digitalisering en slimme technologieën beginnen ook de sector wakker te schudden. De combinatie van software, intelligente sensoren en verbeterde data-analyse kan virtuele energieopslag in gebouwen ontgrendelen (gebouwen als warmtecondensatoren gebruiken). Met het Europese project D2Grids ontwikkelt het Nederlandse bedrijf Mijnwater een voorspellend vraaggestuurd systeem dat ook zal integreren met het elektriciteitsnet door overtollige energieproductie op te slaan in de vorm van warmte. Net als in de sector hernieuwbare elektriciteit tien jaar geleden zien we nu dat beleid en technologie in de warmtesector naar elkaar toegroeien. Deze ontwikkeling zou volgens ons kunnen voorafgaan aan een nieuwe golf van investeringen.

Volwassen markt in Zweden

In dit verband is het nuttig lessen te trekken uit een volwassen markt die de CO2-uitstoot van zijn verwarmingssector 30 jaar geleden grotendeels heeft teruggedrongen: Zweden.  Zweden is misschien wel de meest geavanceerde duurzame warmtemarkt in Europa. De sleutel tot het succes ligt in de overvloed aan lokale en duurzame bronnen van biomassa, in combinatie met het brede gebruik van stadsverwarmingsnetwerken. Tegenwoordig wordt 80% van de warmtevraag in Zweden geleverd door biomassa en is 50% van de inwoners (bijna iedereen in stedelijke omgevingen) aangesloten op stadsverwarming. Ook werd een derde van het vermogen dat institutionele beleggers de afgelopen 5 jaar in Europese warmteactiva hebben geïnvesteerd, in Zweden belegd: een bewijs van de volwassenheid van de markt.

Stadsverwarming: efficiënter in dichtbevolkte gebieden

Stadsverwarming is een veel efficiëntere manier om warmte te produceren en te distribueren in dichtbevolkte gebieden dan individuele warmte-oplossingen. Het draagt ​​ook bij tot een aanzienlijke verbetering van de lokale luchtkwaliteit. Waar elk verbruikspunt zijn eigen kleine ketel heeft (meestal ongeveer 30kW warmte voor een gemiddeld huishouden), worden de netwerken geleverd door grotere multi-MW warmtebronnen die gemiddeld meer dan een derde efficiënter zijn, zelfs rekening houdend met netwerkverliezen. Dit voordeel zal waarschijnlijk verder verbeteren door de brede acceptatie van slimme technologieën.

Warmtenetwerken hebben groot potentieel

Warmtenetwerken kunnen ook gebruikmaken van lokale en vaak goedkope nul-warmtebronnen die anders niet zouden worden gebruikt, zoals warmte van industriële processen of energie uit afval. Deze meer complexe brandstoffen kunnen niet in een huishoudelijke boiler worden verbrand. Bovendien zien we een groot potentieel bij het gebruik van warmtepompen in combinatie met omgevingswarmte of opgeslagen warmte van verschillende bestaande “koellichamen”, zoals geothermische bronnen of rivieren om CO2-arme warmte te produceren die kan worden teruggevoerd in de netwerken. Dit is met name goed nieuws voor die landen die, in tegenstelling tot Zweden, niet zijn gezegend met een overvloed aan lokale biomassavoorzieningen. Verder hebben warmtenetten, met hun lange levensduur en stabiele marges, veel kenmerken van een infrastructurele asset. Dit maakt hen aantrekkelijk voor investeringen van financiële instellingen, zoals in Zweden blijkt.

Over Asper Investment Management

Asper is een gespecialiseerde beleggingsonderneming die zich richt op particuliere investeringen in duurzame reële activa, waaronder duurzame energie, warmte en andere schone infrastructuur. Het levert zijn diensten aan middelgrote tot grote institutionele beleggers zoals pensioenfondsen, verzekeringen en fondsen van fondsen. Via zijn RPP2-fonds investeert Asper sinds 2014 in duurzame warmte. Het heeft Vasa Värme opgericht, een stadsverwarmingsbedrijf in Zweden dat tot nu toe 5 stadsverwarmingsinstallaties heeft overgenomen, geïntegreerd en geoptimaliseerd en meer dan 170 GWh duurzame warmte levert aan gemeenschappen over de hele wereld.

Interreg-north-West-Europe-D2Grids
European-Development-Fund-v01

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *